Luật Doanh nghiệp năm 1999 quy định: "Người quản lý doanh nghiệp là chủ sở hữu, giám đốc doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh công ty hợp danh, chủ tịch hội đồng thành viên, chủ tịch công ty, thành viên hội đồng quản trị, giám đốc hoặc tổng giám đốc và các chức danh quản lý khác do Điều lệ công ty quy định".

   Một trong những điều kiện để thành lập và hoạt động đối với các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực, ngành nghề đòi hỏi có chứng chỉ hành nghề, Luật Doanh nghiệp năm 1999 quy định: "Chứng chỉ hành nghề của giám đốc hoặc những người quản lý khác đối với doanh nghiệp kinh doanh ngành, nghề mà theo quy định của pháp luật phải có chứng chỉ hành nghề...".

   Thế nhưng, Luật Doanh nghiệp năm 2005 lại quy định: "Chứng chỉ hành nghề của giám đốc và cá nhân khác đối với doanh nghiệp kinh doanh ngành, nghề mà theo quy định của pháp luật phải có chứng chỉ hành nghề...".

   Sự khác nhau về quy định này giữa Luật Doanh nghiệp năm 1999 và Luật Doanh nghiệp năm 2005 chỉ ở một chữ: "hoặc", "và". Nếu không hoạt động trong lĩnh vực, ngành nghề đòi hỏi điều kiện là chứng chỉ hành nghề thì ít ai thấy được hậu quả nghiêm trọng của sự thay đổi giữa chữ "hoặc" và chữ "và" nêu trên.

   Quy định như Luật Doanh nghiệp năm 1999 tức là, giám đốc doanh nghiệp không nhất thiết phải có chứng chỉ hành nghề mà chỉ cần có một số người quản lý doanh nghiệp có chứng chỉ hành nghề là được. Số lượng người quản lý doanh nghiệp phải có chứng chỉ có thể là 1, 2, 3, 4... tùy theo từng ngành nghề và được quy định trong một Nghị định của Chính phủ.

Nhưng, theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005, trước hết giám đốc doanh nghiệp phải có chứng chỉ hành nghề phù hợp với ngành nghề kinh doanh. Như vậy, Luật Doanh nghiệp năm 2005 đã siết chặt hơn điều kiện kinh doanh của những doanh nghiệp kinh doanh đòi hỏi phải có chứng chỉ hành nghề. Đó là một bước "thụt lùi" của Luật Doanh nghiệp năm 2005, gây khó khăn không đáng có cho các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực, ngành nghề đòi hỏi phải có chứng chỉ hành nghề.

Không một nghiên cứu khoa học nào khẳng định rằng, để làm được giám đốc nhất thiết phải có chứng chỉ hành nghề. Ngoài việc quản lý chuyên môn, giám đốc doanh nghiệp còn phải có năng lực quản lý ở nhiều lĩnh vực khác và phải có uy tín với người lao động, các đối tác. Giám đốc doanh nghiệp phải biết huy động cả bộ máy của mình vào hoạt động kinh doanh, trong đó có những người quản lý có chứng chỉ hành nghề. Cũng không ai chứng minh được rằng, người đã được cấp chứng chỉ hành nghề thì đương nhiên làm được giám đốc doanh nghiệp. Chứng chỉ hành nghề chỉ là một chứng nhận về trình độ chuyên môn.

   Hơn nữa, theo Luật Doanh nghiệp năm 2005, nếu một doanh nghiệp kinh doanh đồng thời nhiều ngành, nghề đòi hỏi phải có chứng chỉ hành nghề thì giám đốc doanh nghiệp cũng phải có tất cả những chứng chỉ liên quan. Đó là điều không bao giờ có trong thực tiễn.

   Theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 1999, từ năm 2000 đến nay, phần lớn các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực ngành nghề đòi hỏi phải có chứng chỉ hành nghề như: dịch vụ kế toán, kiểm toán, tư vấn thiết kế... đã được thành lập và hoạt động mà giám đốc không có chứng chỉ hành nghề. Những doanh nghiệp đó đã và đang hoạt động tốt.

   Thế nhưng, theo quy định mới của Luật Doanh nghiệp năm 2005, các doanh nghiệp nêu trên đang không đủ điều kiện để hoạt động vì giám đốc chưa có chứng chỉ hành nghề. Chắc chắn sẽ có hàng loạt doanh nghiệp tuyên bố giải thể. Bởi lẽ, giám đốc thường là người có tỷ lệ vốn góp cao nhất trong doanh nghiệp nhưng vì chưa có chứng chỉ hành nghề nên hiện nay họ không được làm giám đốc nữa. Họ phải chuyển nhượng vốn góp hoặc giải thể doanh nghiệp để rút vốn ra kinh doanh lĩnh vực khác.

Ngay sau khi Luật Doanh nghiệp năm 2005 có hiệu lực, Chính phủ ban hành Nghị định về đăng ký kinh doanh, hàng loạt thông tư hướng dẫn được ban hành theo hướng "giám đốc doanh nghiệp phải có chứng chỉ hành nghề". "Sáng tạo" hơn, trong lĩnh vực dịch vụ kế toán, kiểm toán, thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính còn quy định: "Giám đốc doanh nghiệp phải có chứng chỉ hành nghề được cấp trước ba năm tính đến ngày đăng ký kinh doanh". Rõ ràng, chữ "và" trong Luật Doanh nghiệp năm 2005 đã dẫn đến sự "chết yểu" của hàng loạt doanh nghiệp đang hoạt động bình thường.

   Một vị cán bộ có thẩm quyền thuộc Tổ công tác thi hành Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư giải thích rằng, Quốc hội khóa XI khi thông qua Luật Doanh nghiệp năm 2005 vẫn tôn trọng quy định hợp lý của Luật Doanh nghiệp năm 1999. Nhưng, khi biên tập văn bản lần cuối cùng, do sơ suất về kỹ thuật, chữ "hoặc" đã biến thành chữ "và". Thật đau xót vì sự nhầm lẫn tai hại đó. Song cũng còn may, nếu thực sự đó chỉ là "lỗi kỹ thuật văn bản", sai thì sửa, chắc chắn Quốc hội sẽ cho ý kiến đính chính sai sót trên.